Foto: Mural door @riseone_ak aan het onthaal van het Abdijmuseum

Verwondering komt vaak onverwacht. Zij is een mix van verbazing en bewondering die verrast en vragen oproept. Ze prikkelt de nieuwsgierigheid, kan leiden tot verdieping en nieuwe inzichten waarmee het een gevoel van verbondenheid geeft met iets dat groter is dan onszelf; groter dan het hier en nu. Het besef deel uit te maken van een historisch gegroeid geheel met collectieve normen en waarden. Vaak ongeschreven regels en gedeelde idealen die een collectieve identiteit bepalen, gekneed doorheen de tijd en beïnvloed door uiteenlopende maatschappelijke ontwikkelingen.

Die mix is voor het Abdijmuseum de drive, de motor van onze museale werking. Het scherpt continue de nieuwsgierigheid, het zet aan tot denken en het stimuleert de bevraging van de collectie, literatuur en archieven vanuit eigentijdse thema’s. Het is vanuit die gedachte dat we streetartist Yvon Tordoir vroegen een mural te ontwerpen van ongeveer 24 m² voor de inkom van het Abdijmuseum.

De mural is een kleurrijk beeld en nodigt uit om te vertragen, even uit de ratrace te stappen. De centrale tijdloze figuur, een jonge vrouw met lange haren, intrigeert. Haar zelfverzekerde blik straalt rust uit, hoop en veerkracht, zoals de leuze van de middeleeuwse Duinenabdij: “maak van de nood een deugd” bovenaan meegeeft.

Rond haar en doorheen het silhouet verwijzen uiteenlopende details naar de omgeving, de geschiedenis van deze plaats. Zoals Spinoza ook al beweerde, alles is met elkaar verbonden. Je hebt de verwijzingen naar de duinen, de verdwenen abdijgebouwen, het grondplan van de resterende ruïnes, de planten en vogels die je aantreft op het domein. En last but not least de mensen die zo’n lange tijd het Kustlandschap mee vorm hebben gegeven.

Het verrassende beeld van Graffitikunstenaar @riseone_ak (tag voor Yvon Tordoir) vertelt niet alles. Het zet aan tot verstilling en opent nieuwe deuren naar verkenning van het museum en de site. Om betekenis te geven aan de omgeving en wat je op je wandeling tegen komt.

De kleurrijke muurschildering evoceert ook de ambitie van het Abdijmuseum, waar we aan werken van bij de heropening in 2003. Ondertussen zijn we erkend als museum (2004) en ingedeeld op bovenlokaal of regionaal niveau (2009). Samen met de lokale en landelijke musea vormen we het fijnmazige culturele ecosysteem dat Vlaanderen typeert. Musea werken hiertoe nauw samen met de makers en de culturele erfgoedgemeenschappen die meeschrijven aan het verhaal van de Duinheren. Een gemeenschap van mensen die rond 1300 een domein beheerde van ongeveer 10000 ha, van Duinkerke (F) tot Zeeuws-Vlaanderen (NL), met zelfs bezittingen in Engeland.

Het is een continu groeiproces waarbij fascinatie leidt tot nieuwsgierigheid, nieuwsgierigheid tot verdieping, verdieping tot expertise en expertise tot betrokkenheid. Dit is hoe verschillende groepen, gaande van bezoekers, over vrijwilligers tot onderzoekers en ‘makers’, uitgroeien tot een eigentijdse culturele erfgoedgemeenschap die meeschrijft en -bouwt aan een meerstemmig verhaal over de Duinenabdij.

Van collectie naar verbinding

Sinds 2003 evolueerde het Abdijmuseum van een collectiegerichte organisatie naar een platform waar onderzoek, erfgoedbeleving en participatie elkaar versterken. Erfgoedspecialisten droegen van bij de heropening in 2003 bij tot de reconstructie en de ontsluiting van het verhaal. Geleidelijk aan groeide ook de inbreng van de ‘makers’; kunstenaars, fotografen, muzikanten, schrijvers, acteurs… Bijdragen die leidden en leiden tot nieuwe verrassende perspectieven en toegangen tot het erfgoedverhaal van de religieuze gemeenschap uit Koksijde.

Het erfgoed wordt niet langer alleen onderzocht, het wordt tijdens je bezoek ook geëvoceerd en beleefd. Collectieonderzoek was (en blijft) de motor die zorgde voor de verbreding van het netwerk, waarbij academische partners, gidsen, erfgoedverenigingen en onderwijsinstellingen een rol speelden. Samen hebben ze vorm gegeven aan een breed aanbod van activiteiten, gaande van expo’s, wandelingen en workshops tot uiteenlopende publieksactiviteiten. Ze maakten van het museum meer en meer de veilige haven; het kruispunt waar mensen uit verschillende disciplines en groepen elkaar ontmoeten en genieten van het rijke erfgoedverhaal van de Duinenabdij vol kleine en grote verhalen.

De bezoeker als medeverteller

De voorbije jaren zochten we onafgebroken naar nieuwe paden, insteken om bezoekers te verbinden met het verhaal van de abdij. Daarbij staat niet één aanpak centraal. Het is een variatie aan ervaringen die uitnodigt tot ontdekken, beleven, onderzoeken en participeren.

We betrekken de laatste jaren de bezoeker steeds actiever bij het verhaal. Dat gebeurt aan de hand van laagdrempelige tot meer specifieke familie-activiteiten. Een breed palet aan activiteiten gaande van Lego®-projecten, over wandelingen, digitale toepassingen, tot participatieve activiteiten leiden hen toe naar het rijke verleden van de abdij Onze-Lieve-Vrouw-Ten Duinen. Een abdij die temidden de duinen aan de Westkust uitgroeide tot een van de grootste religieuze gemeenschappen van het graafschap Vlaanderen.

Expertise ontstaat niet alleen in onderzoekscentra. Ook culturele erfgoedgemeenschappen leveren waardevolle bijdragen vanuit diverse invalshoeken en verbreden het verhaal van deze plek aan de Kust. Het Abdijmuseum museum evolueerde de voorbije jaren van een plek waar erfgoed wordt bewaard en kennis wordt gedeeld naar een open veilige ruimte waar erfgoedgemeenschappen het verleden kunnen bevragen.

De makers die het erfgoed naar buiten uitdragen

Het meest opvallende is misschien de verbreding naar de ‘makers’-community; een groep waaronder we ook de ondernemers plaatsen. Door samen te werken met dit netwerk van kunstenaars, ambachtslieden en verhalenmakers, groeit de meerstemmigheid. Eeuwenoude geschiedenis wordt zo voortdurend opnieuw vertaald naar vandaag. Een vertaling die bezoekers uitnodigt te ontdekken, te beleven en zich te verwonderen. Zij tonen niet alleen het verleden, maar laten bezoekers of deelnemers het beleven.

Samenwerkingen met Brouwerij Huyghe (sinds 2004), Stokerij Rubbens (sinds 2006), Patissier Stephan Destrooper (vanaf 2023) en vele andere partners tonen aan hoe het erfgoedverhaal ook doorleeft in hedendaagse erfgoedafgeleiden en belevingen. Het biergamma St.-Idesbald, de Dunewyn en de abdijpralines openen op hun beurt nieuwe toegangen. Ze introduceren het erfgoedverhaal binnen het alledaagse leven van horeca, over gastronomie tot supermarkten… Een voorbeeld van de meerwaarde van musea, waarbij erfgoedverhalen en cultuur zich verbinden met ondernemerschap, toerisme en lokale gemeenschappen, waar onder onze vriendenkring vzw Familiares de Dunis of vzw Ten Duinen Erfgoed.

Die lijn willen we de komende jaren doortrekken. Onderzoek op en naar de collectie blijft de rode draad doorheen de museale werking en ons streven om bezoekers niet langer alleen te laten kijken naar het erfgoed. Neen, het opzet is hen zelf het erfgoed van de Duinheren te doen ontdekken, mee te schrijven, te tekenen en te bouwen aan de toekomst ervan. Cultureel erfgoed: een levende praktijk voor het brede publiek.

Investeren in duurzame relaties

Het Abdijmuseum is de voorbije jaren gegroeid vanuit de registratie en de zoektocht naar meer kennis over en inzicht in zowel de collectie als de verrassende geschiedenis van een abdij bij de zee. Deze nieuwe elementen nodigen diverse erfgoedgemeenschappen uit om zich met het erfgoed te verbinden. Op die manier dragen kunstenaars, makers, ondernemers en bezoekers, telkens vanuit hun specifieke achtergrond bij aan een verhaal dat voortdurend wordt aangevuld.

Het door de Vlaamse Gemeenschap erkende Abdijmuseum is trots op zijn bovenlokale indeling! Het is meer dan de bewaarplaats van een collectie! Het museum is een kruispunt van mensen, ideeën en verhalen. Het is een forum waar uiteenlopende stemmen samenkomen en het verhaal van 700 jaar Duinheren aan de kust op hun manier aanvullen.

Het werk van Yvon Tordoir brengt de essentie van onze ambitie samen: één plek, talloze perspectieven. Wat is gestart met opgravingen en onderzoek naar de collectie, groeide uit tot een netwerk van mensen die samen aan het erfgoed van de Duinenabdij betekenis en meerwaarde geven. En bij zoals elke nieuwe ontdekking, start dat proces steeds opnieuw vanuit de verwondering.